Thứ Hai, 9 tháng 1, 2017

Thông minh thời đại 4.0

Thông minh thời đại 4.0 – nó là gì, tại sao, và tầm quan trọng?
thong-minh-thoi-dai-4.0

Sẽ là quá nhiều lời nếu nói thêm về cách mạng 4.0 và tầm quan trọng của cái thời đại này nữa trên đây, vì cả group chúng ta chắc ai cũng hiểu về thời đại 4.0 là gì, ngay cả thành phố HCM gần đây tôi cũng thấy chính quyền năng động hơn và ủng hộ nhiều cho quảng bá sâu rộng khái niệm "sáng tạo đổi mới - cách mạng công nghệ 4.0". Do đó, tôi chỉ đề cập về việc chúng ta đã biết kiểm soát công cụ trong thời đại 4.0 chưa?
Như bất kì công cụ nào trong lịch sử loài người. Công cụ là thứ phân biệt chúng ta và qua mỗi thời kì tiến hoá, công cụ cũng tiến hoá cùng (hoặc nhờ có công cụ tiến hoá trước, con người mới tiến hoá). Thời nào cũng vậy, con người phải luôn học cách dùng công cụ, vì biết dùng thì nó giúp ích cho ta, không biết cách dùng thì công cụ nó tổn thương ta (mà thông thường ta hay gọi là tai nạn lao động).
Như vậy, ở thời đại 4.0 này công cụ là gì? Và những ta cần phải học cách kiểm soát công cụ đó ra sao? Tại các nước cấp tiến, ngành giáo dục của họ đã nêu lên sự cần thiết của việc giáo dục kiểm soát công cụ thời 4.0 này, và họ đặt tên 1 chỉ số mới tên là D.Q – Digital Intelligence (trước đây ở nước ta chỉ biết về I.Q và dần quen hơn với chỉ số E.Q, giờ thế giới lại “đẻ” ra thêm cái D.Q này nữa).
Chỉ số D.Q được chia ra 3 cấp độ:
Cấp 1: công dân số (Digital Citizenship)
Cấp 2: sáng tạo số (Digital Creativity)
Cấp 3: tinh thần khởi nghiệp số (Digital Entrepreneurship)
Trong 3 cấp độ trên, cấp độ 1 là cấp độ khuyến nghị nên được phổ cập cho các công dân trong thời đại 4.0 này. Như vậy thì cấp 1: “Công dân số” gồm những kĩ năng nào?
8 KỸ NĂNG CÔNG DÂN SỐ:
1. Nhân hiệu số của công dân (Digital Citizen Identity): khả năng xây dựng và quản lý nhân hiệu của một công dân cả trên online và offline
2. Quản lý thời gian xem màn hình (Screen Time Management): màn hình ở đây nói chung kể cả desktop, điện thoại, tivi…. Đây là khả năng quản lý thời gian, đa nhiệm, và khả năng kiểm soát thời gian của bản thân khi tham gia mạng xã hội, hoặc game online.
3. Kiểm soát lừa đảo số (Cyberbullying Management): khả năng nhận dạng được những tình trạng lừa đảo số, và khả năng xử lý chúng một cách thông minh
4. Kiểm soát an toàn số (Cybersecurity management): khả năng bảo vệ dữ liệu bằng việc tạo các mật khẩu mạnh và có khả năng quản lý nhiều loại tấn công thông tin số.
5. Quản lý bảo mật cá nhân (Privacy management): khả năng kiểm soát rời rạc các thông tin cá nhân khi được share lên online nhằm bảo vệ bảo mật và sự riêng tư của cá nhân.
6. Suy nghĩ sâu (Critical Thinking): khả năng phân biệt thông tin đúng và sai, nội dung tốt và nội dung xấu, và những mối liên hệ online đáng tin cậy hay đáng phải ngờ vực.
7. Dấu vết số (Digital footprints): khả năng hiểu được các dấu vết số một cách tự nhiên (ví dụ như bạn lướt web và để lại cookies nhằm để website tối ưu nội dung cho bạn xem hơn; hay xem tin tức thường xem tin theo hạng mục gì thì toà soạn sẽ cứ đề nghị bạn xem các mục tin mà bạn sẽ quan tâm nhất); và hiểu được những hệ quả ảnh hưởng đến đời sống thực tế thế nào, từ đó quản lý dấu vết số một cách trách nhiệm nhất (ví dụ như có một số phần mềm yêu cầu đăng nhập facebook chỉ để biết độ tuổi của bạn, điều đó có ảnh hưởng ít hay nhiều hơn so với phần mềm khác yêu cầu biết cả email của bạn bè và cùng lúc có thể post bài viết/mời bạn bè thay bạn; công dân số phải biết phân biệt, cân đo và biết tự tin quyết định các trường hợp này)
8. Cảm thông số (Digital Empathy): khả năng cho thấy được cảm xúc của mình, hoặc sự cảm thông trước các hoàn cảnh của người khác trên online một cách đúng đắn hơn và trách nhiệm hơn.
-
Như vậy, chúng ta thiếu những gì? Hầu như thiếu hết!!
1. Có bao nhiêu % hiểu về nhân dạng số? Nếu hiểu nhiều thì chắc chắn Hình ảnh “khoe hàng” trên mạng tràn lan sẽ không có, hoặc thể hiện bản thân một cách sai lầm trên mạng xã hội cũng sẽ không quá nhiều.
2. Quản lý thời gian xem màn hình: tôi thừa nhận là tôi cũng phải học điều này và tự rèn mình, đấu tranh với con người lười nhác trong tôi mỗi ngày. Có phải chúng ta đã từng có một ngày bàng hoàng nhận ra, là ta tốn quá nhiều thời gian cho lướt…lướt..và lướt… và hết thời gian cho cuộc sống thật?
3. Kiểm soát lừa đảo số: rất tức cười là các lừa đảo kiểu “ tôi là quản lý ngân hàng, khách hàng của tôi đã chết, gia tài kết xù, không có ai thừa kế. Và bạn là người trùng tên với anh ấy, tôi biết cách lấy tiền ra, bạn có muốn tham gia không”; hay tinh vi hơn là việc bán cái đèn pin $2 từ TQ nhưng quảng cáo trên facebook lại treo tính năng của cái đèn LED dành cho…quân đội Mỹ, ai thấy giá rẻ quá đặt mua bằng thẻ tín dụng thì…xong!!!
4. Kiểm soát an toàn số: hình ở minh hoạ ở dưới, khi Mark Zuckerberg còn phải dán webcam và cổng mic bằng băng keo giấy. Trong khi chúng ta chẳng hề biết RAT (remote access trojan) hay Ransomware là gì. Cứ ngày ngày xem phim miễn phí trên các web online. Vâng, ai cũng biết là không gì là miễn phí cả, tại sao người ta sản xuất phim cả tỷ đô la mà website ấy lại cho các bạn xem free? Hẳn phải lấy của bạn thứ gì đó. (mách nhỏ: thông thường các web xem phim free đó rất hay cài mã độc để gắn vào máy bạn RAT –remote access trojan – lúc đó hacker có thể ngồi ở nhà mà xem webcam của bạn, xem bạn đang làm gì mà bạn không hề hay biết. Kể cả máy MAC hay iOS cũng sẽ bị dính nhé, và RAT thì ra các version rất nhiều, đa phần nó sẽ tung ra trước vài ba ngày sau các công ty bảo mật mới cập nhật được database để quét. Lúc đó cũng đã dính vài ngàn nạn nhân online rồi. Bạn cứ tưởng tượng, nếu có ai vào nhà bạn và nhìn bạn mỗi ngày, chăm chăm nhìn bạn, bạn chịu nổi không? Đó là lý do Mark Zuckerberg dán luôn cái webcam, mặc dù anh là sáng lập của facebook, anh đâu có “mù” công nghệ)
5. Quản lý bảo mật cá nhân: cũng rất nhiều người đặt password rất dễ đoán hoặc cứ tự tin vào các web “có mùi” mà vẫn không sợ. Hoặc ta đã từng nghe qua tin tức về cuộc bắt cóc trẻ em, lý do vì bà mẹ thường xuyên update thông tin, check-in mỗi ngày, và đám bắt cóc biết được lộ trình cũng như thói quen hàng ngày của bà mẹ và đứa bé, thế là chặn đường bắt cóc dễ dàng.
6. Suy nghĩ sâu: chắc mọi người cũng gặp nhiều rồi. Khi mà thông tin vừa lên chưa kịp kiểm chứng gì cả thì có nhiều nick đã comment, share, tẩy chay. Rồi cũng là nhân vật đó, sau đó thông tin khác chính thống đính chính lại thì nick đó cũng comment, share, và vận động.
7. Dấu vết số: thật sự là bao nhiêu người chúng ta hiểu về cookies, lúc nào nên cho lưu cookies, lúc nào không…
8. Cảm thông số: tôi đã từng rất tức (vừa tức giận vừa tức cười – theo văn nói của người Nam) khi một người bạn của tôi đăng tin bà mất. Có cậu bạn kia vào like (lúc đó facebook đã ra chức năng bày tỏ cảm xúc: yêu, buồn, giận..rồi nhé) và comment: “ủa lúc nào vậy?”. Ôi trời….
Thôi, tạm ngưng ở đây. Thấy chuyện người để nhắc về chuyện của mình, phải liên tục rèn luyện "trí thông minh số" thôi.


Cảm xúc bình luậnCảm xúc bình luận